Werkgevers in Nederland hebben een aantal concrete wettelijke verplichtingen rondom de duurzame inzetbaarheid van hun medewerkers. Deze verplichtingen zijn verankerd in het Burgerlijk Wetboek, de Arbeidsomstandighedenwet en aanverwante wetgeving, en gelden voor vrijwel elke werkgever, ongeacht de grootte van de organisatie. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wat de wet precies van werkgevers vraagt op dit gebied.
Wat zegt de wet over duurzame inzetbaarheid van werknemers?
De wet legt werkgevers een zorgplicht op voor de duurzame inzetbaarheid van hun medewerkers. In artikel 7:611 van het Burgerlijk Wetboek is vastgelegd dat een werkgever zich als een goed werkgever moet gedragen. Dit omvat het actief bijdragen aan de ontwikkeling, gezondheid en blijvende inzetbaarheid van medewerkers gedurende hun loopbaan.
Duurzame inzetbaarheid is daarmee geen vrijblijvend begrip in de Nederlandse wet. Werkgevers zijn verplicht om arbeidsomstandigheden te creëren die medewerkers in staat stellen hun werk gezond en productief uit te voeren. De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) verplicht werkgevers bovendien om een actief beleid te voeren op het gebied van werkdruk, fysieke belasting en psychosociale arbeidsbelasting.
Concreet betekent dit dat werkgevers periodiek een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) moeten opstellen, met een bijbehorend plan van aanpak. In dit document worden risico’s voor de gezondheid en inzetbaarheid van medewerkers in kaart gebracht en worden maatregelen beschreven om die risico’s te beperken.
Welke scholingsplicht geldt er voor werkgevers?
Werkgevers zijn wettelijk verplicht medewerkers in de gelegenheid te stellen scholing te volgen die noodzakelijk is voor het uitoefenen van hun functie. Sinds de invoering van artikel 7:611a van het Burgerlijk Wetboek geldt een expliciete scholingsplicht: als een functie vervalt of een medewerker niet langer aan de functie-eisen kan voldoen, moet de werkgever aantonen dat hij voldoende heeft geïnvesteerd in scholing.
Deze scholingsplicht heeft twee belangrijke dimensies:
- Functiegerelateerde scholing: De werkgever moet medewerkers opleidingen aanbieden die nodig zijn om hun huidige functie goed te kunnen uitvoeren. Kosten voor deze scholing mogen niet op de medewerker worden verhaald.
- Bredere ontwikkeling: Wanneer een functie dreigt te verdwijnen door organisatorische of technologische veranderingen, heeft de werkgever een inspanningsverplichting om de medewerker via scholing naar ander werk te begeleiden, bij voorkeur binnen de eigen organisatie.
Het is belangrijk te weten dat scholing die puur in het belang van de werkgever is, niet zomaar via een studiekostenbeding op de medewerker mag worden verhaald. De wet stelt hieraan strenge voorwaarden. Investeren in brede ontwikkeling is daarmee niet alleen een morele keuze, maar een juridische verantwoordelijkheid. Niet iedere ontwikkelvraag vraagt overigens om een opleiding: het begint bij inzicht in wat een medewerker wil, kan en nodig heeft. Pas daarna wordt duidelijk welke scholing of begeleiding passend is.
Wat zijn de verplichtingen rondom re-integratie en verzuim?
Bij ziekte of langdurig verzuim heeft een werkgever verregaande verplichtingen rondom re-integratie. De Wet verbetering poortwachter schrijft voor dat werkgever en medewerker samen actief werken aan herstel en terugkeer naar werk, bij voorkeur in de eigen functie of een andere passende rol binnen de organisatie.
De belangrijkste verplichtingen onder deze wet zijn:
- Binnen zes weken na de eerste ziektedag moet een probleemanalyse worden opgesteld door de bedrijfsarts.
- Op basis hiervan stellen werkgever en medewerker gezamenlijk een Plan van Aanpak op.
- Gedurende het re-integratietraject zijn regelmatige evaluaties verplicht, minimaal elke zes weken.
- Na één jaar ziekte wordt een eerstejaarsevaluatie opgesteld.
- Na twee jaar kan een ontslagprocedure worden gestart, maar alleen als de werkgever kan aantonen dat re-integratie voldoende is ingezet.
Naast re-integratie in het eerste spoor (de eigen organisatie) bestaat er ook het tweede spoor: re-integratie bij een andere werkgever. Dit traject start wanneer terugkeer naar de eigen organisatie niet meer realistisch is. Het inzetten van een tweede spoortraject is in veel gevallen een wettelijke verplichting en geen keuze.
Wat gebeurt er als een werkgever deze verplichtingen niet nakomt?
Als een werkgever zijn verplichtingen rondom duurzame inzetbaarheid, scholing of re-integratie niet nakomt, kan dit serieuze gevolgen hebben. De meest ingrijpende sanctie is de loonsanctie bij re-integratieverzuim: de werkgever kan verplicht worden het loon van een zieke medewerker maximaal een jaar langer door te betalen dan de standaard twee jaar.
Andere mogelijke gevolgen zijn:
- Aansprakelijkheid bij ontslag: Als een werkgever een medewerker wil ontslaan wegens disfunctioneren, maar niet kan aantonen dat hij voldoende scholing heeft aangeboden, kan de rechter het ontslag afwijzen of een hogere ontslagvergoeding toekennen.
- Schadevergoeding: Medewerkers kunnen een werkgever aansprakelijk stellen als zij kunnen aantonen dat een gebrek aan investering in hun ontwikkeling heeft geleid tot schade in hun loopbaan.
- Reputatieschade: Werkgevers die structureel tekortschieten in hun zorgplicht lopen het risico dat dit hun aantrekkelijkheid als werkgever schaadt, met gevolgen voor het aantrekken en behouden van talent.
Preventie is dan ook altijd verstandiger dan herstel. Een actief en aantoonbaar beleid op het gebied van duurzame inzetbaarheid beschermt niet alleen medewerkers, maar ook de werkgever zelf.
Hoe kunnen werkgevers aantoonbaar voldoen aan hun verplichtingen?
Werkgevers kunnen aantoonbaar voldoen aan hun wettelijke verplichtingen door duurzame inzetbaarheid structureel te verankeren in hun organisatiebeleid. Dit betekent niet alleen het opstellen van documenten, maar ook het daadwerkelijk investeren in de ontwikkeling en het werkplezier van medewerkers.
Praktische stappen om aan de verplichtingen te voldoen zijn:
- Voer jaarlijkse ontwikkelgesprekken en leg afspraken over scholing en ontwikkeling schriftelijk vast.
- Stel een actuele RI&E op met een concreet plan van aanpak en evalueer dit regelmatig.
- Zorg voor een helder verzuimbeleid en schakel tijdig een bedrijfsarts in bij langdurig verzuim.
- Breng de talenten en ambities van medewerkers in kaart, zodat ontwikkeltrajecten aansluiten bij zowel de organisatiestrategie als de persoonlijke mogelijkheden van de medewerker.
- Documenteer alle inspanningen op het gebied van scholing en re-integratie zorgvuldig.
Het gaat er niet alleen om dat de werkgever aan de wet voldoet, maar ook dat dit aantoonbaar is. Rechters en andere instanties kijken naar het geheel van inspanningen, niet naar één enkel moment of document.
Hoe Nieuwkans werkgevers en werknemers ondersteunt bij duurzame inzetbaarheid
Wij bij Nieuwkans helpen organisaties om duurzame inzetbaarheid niet als een verplichting te zien, maar als een kans om talent te benutten dat vaak al aanwezig is. Ons programma voor duurzame inzetbaarheid is concreet, wetenschappelijk onderbouwd en volledig op maat gemaakt voor jouw organisatie en medewerkers. Wat we bieden:
- Inzicht in natuurlijke talenten en cognitieve gedragsvoorkeuren via de BrainsFirst-methodiek, waarbij online breingames de natuurlijke sterktes van medewerkers in kaart brengen.
- Twee interactieve sessies die medewerkers inzicht geven in de toekomstvisie van de organisatie en wat dat voor hun eigen rol betekent.
- Persoonlijke loopbaanbegeleiding gericht op het vergroten van zelfinzicht, zelfvertrouwen en proactief anticiperen op veranderingen.
- Ondersteuning bij tweede spoortrajecten voor medewerkers voor wie een andere richting de beste stap vooruit is.
- Maatwerkaanpak, want geen medewerker en geen organisatie is hetzelfde.
Met onze begeleiding kunnen werkgevers aantoonbaar investeren in de inzetbaarheid van hun mensen en medewerkers helpen bewuste loopbaankeuzes te maken, met eigen regie en vertrouwen. Wil je weten hoe wij jouw organisatie kunnen ondersteunen? Neem contact met ons op en we bespreken samen de mogelijkheden.